Objawy ze strony układu moczowego

Za zapaleniem pęcherza przemawia zestaw czterech rzeczy naraz: pieczenie w trakcie oddawania moczu, oddawanie małych porcji bardzo często, nagłe parcia oraz ciągnący ból tuż nad spojeniem łonowym, przy braku gorączki i bez bólu pleców. U dorosłej kobiety poza ciążą taki komplet ma wysoką wartość rozpoznawczą i lekarz zwykle nie potrzebuje do niego badania moczu. Gdy brakuje któregoś elementu albo dochodzi upławy, świąd czy ból podczas współżycia, w grę wchodzą też zapalenie pochwy i zakażenia przenoszone drogą płciową, więc obraz trzeba rozszerzyć.

Nie zawsze. Część epizodów przebiega głównie z parciami i częstym oddawaniem moczu, bez wyraźnego pieczenia, zwłaszcza u osób starszych, u pacjentów z cewnikiem oraz przy zakażeniu ograniczonym do górnej części pęcherza. U małych dzieci pieczenia w ogóle się nie usłyszy, bo dziecko nie potrafi go nazwać. Brak tego objawu nie zamyka sprawy i nie oznacza, że problem sam minie.

Sam wygląd moczu do rozpoznania nie wystarcza. Mętność bywa efektem wytrącania się fosforanów po posiłku, obecności śluzu albo domieszki wydzieliny z pochwy, a ciemniejsza barwa najczęściej wynika z odwodnienia. Kolor zmieniają też buraki, jeżyny, witaminy z grupy B i niektóre leki. Z drugiej strony zupełnie klarowny mocz nie wyklucza zakażenia. Liczy się zestawienie wyglądu z dolegliwościami, a przy wątpliwościach badanie ogólne moczu.

U niemowlęcia i małego dziecka zakażenie układu moczowego często objawia się gorączką bez uchwytnej przyczyny, rozdrażnieniem, niechęcią do jedzenia, wymiotami albo zahamowaniem przyrostu masy ciała, a nie klasycznym pieczeniem. U mężczyzny pieczenie z wyciekiem z cewki kieruje uwagę na zapalenie cewki, a ból krocza i utrudnione oddawanie moczu na prostatę. W obu grupach epizod traktuje się jako zakażenie powikłane, więc postępowanie jest ostrożniejsze niż u dorosłej kobiety i zwykle obejmuje badanie moczu.

Taki przebieg jest typowy i ma prostą przyczynę mechaniczną: podczas współżycia bakterie z okolicy krocza przemieszczają się w stronę krótkiej żeńskiej cewki moczowej, a objawy pojawiają się zwykle w ciągu doby lub dwóch. Nie oznacza to zakażenia przenoszonego drogą płciową ani niczyjej winy. Jeśli epizody powtarzają się w tym samym schemacie, sensowniej jest zająć się zapobieganiem niż leczyć każdy nawrót osobno.

W niepowikłanym zapaleniu pęcherza u zdrowej, niebędącej w ciąży kobiety typowy zestaw objawów zwykle wystarcza, dlatego ta sytuacja nadaje się do oceny zdalnej. Poza tym wzorcem lekarz potrzebuje więcej: przy podejrzeniu zajęcia nerek, w ciąży, u mężczyzn, u dzieci, przy nawrotach oraz po nieskutecznym leczeniu prosi o badanie ogólne moczu, a często o posiew z antybiogramem. Odmowa wystawienia recepty i skierowanie na badanie są w takich przypadkach normalnym elementem tej oceny.